آقا على مدرس زنوزى طهرانى (مدرس) (حكيم مؤسس)
44
مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى (فارسى)
پنجم : اكثر شاگردان هر دو مشترك است ، يعنى پرورشيافتگان حوزه تهران اكثرا از محضر اين دو حكيم مشتركا بهرهمند شدهاند . از قبيل ميرزا طاهر تنكابنى ، ميرزا على اكبر مدرس حكمى يزدى ، ميرزا ابو الفضل طهرانى ، ميرزا محمد حسن كرمانشاهى ، ميرزا هاشم اشكورى ، ميرزا ابراهيم رياضى زنجانى ، آقا ميرزا محمد باقر اصطهباناتى ، آقا شيخ غلامعلى شيرازى ، آقا ميرزا محمد على اصفهانى ، ميرزا صفاى اصفهانى ، ميرزا جعفر آشتيانى ، شيخ على نورى ، شيخ حيدر نهاوندى و . . . ششم : هر دو از بزرگترين اساتيد حكمت متعاليه صدرايى بودهاند . هفتم : هر دو اهل معنى و سير و سلوك و صفاى باطن و تهذيب نفس بودهاند . با اين همه آقا محمد رضا اولا قبل از حوزهء تهران ، در حوزه اصفهان و قمشه نيز تدريس كرده بود ، اما آقا على تنها در حوزه تهران تدريس مىكرد ، لذا طول تدريس آقا على در تهران سه برابر تدريس آقا محمد رضا در اين حوزه بوده است . ضمنا آقا على علاوه بر حوزهء اصفهان در حوزهء تهران و قزوين نيز درس خوانده است . ثانيا : گرايش اصلى آقا محمد رضا عرفان نظرى بوده و تسلط ايشان در ابعاد ذوقى و عرفانى حكمت متعاليه مسلما از آقا على افزون بوده ، بلكه مىتوان از اين حيث آقا محمد رضا را در زمره بزرگترين حكماى متعاليه دانست . بى شك آقا محمد رضا از بزرگترين عرفاى پانصد سال اخير جهان اسلام است و در درك و شرح عرفان محيى الدين سر آمد عارفان است . اما گرايش اصلى آقا على حكمت برهانى بود ، و سيطره ايشان در ابعاد استدلالى و فلسفى حكمت متعاليه و تصرف ايشان در مبانى و ارائهء ابتكارات متعدّد فلسفى از آقا محمد رضا برتر بوده ، حتى از اين حيث آقا على نه تنها در عصر خود بلكه بطور مطلق از حكيمان طراز اول حكمت متعاليه محسوب مىشود ، بلكه مىتوان بعد از حكماى صاحب مكتب يعنى فارابى ، ابن سينا ، سهروردى و صدر المتألهين ، وى را در رديف حكماى صاحب مبناى تازه از قبيل ميرداماد دانست . ارائه تفصيلى آراء ابتكارى آقا على مدرس اين مهم را اثبات مىكند . بههرحال مقام رفيع اين دو حكيم بزرگ حكمت متعاليه به جاى خود محفوظ است و هيچيك جاى ديگرى را نمىگيرد . اميدواريم مجموعه مصنفات حكيم و عارف بزرگ آقا محمد رضا قمشهاى نيز منتشر شود و با استخراج ابتكارات معظم له قدر و منزلت ايشان بيش از پيش شناخته شود .